BRC ve IFS Denetimine Hazırlık: Yabancı Madde Kontrol Planı

BRCGS ve IFS Nedir, Kim İster?

BRCGS (eski adıyla BRC) ve IFS Food, gıda güvenliği ve kalite yönetimi için geliştirilmiş, uluslararası kabul gören iki sertifikasyon standardıdır. Her ikisi de Küresel Gıda Güvenliği Girişimi (GFSI) tarafından tanınır; bu nedenle Avrupa perakende zincirleri ve büyük gıda alıcıları, tedarikçilerinden genellikle bu iki belgeden en az birini ister. Kuru meyve, kuruyemiş ya da bakliyat ihraç eden bir işletme için sertifika çoğu zaman bir tercih değil, müşteri şartıdır.

İki standardın da en yoğun mercek tuttuğu alanların başında yabancı madde kontrolü gelir. Çünkü müşteri şikâyetlerinin ve geri çağırmaların önemli bir bölümü cam, taş, metal ve plastik gibi fiziksel bulaşanlardan kaynaklanır.

Denetçi Yabancı Madde Başlığında Neye Bakar?

Denetçinin sorduğu temel soru şudur: İşletme fiziksel tehlikeleri sistematik biçimde tanımlamış, kontrol altına almış ve bunu kanıtlayabiliyor mu? Bu sorunun altında dört ana başlık yatar:

• Risk analizi (HACCP): Hammadde kabulünden paketlemeye kadar her adımda hangi yabancı madde tehlikeleri var? Kritik kontrol noktaları (KKN) doğru belirlenmiş mi?
• Cam ve sert plastik politikası: Üretim alanındaki kırılabilir malzemelerin envanteri tutuluyor mu? Kırılma durumunda ne yapılacağı yazılı bir prosedüre bağlanmış mı?
• Ekipman doğrulama: Mıknatıslar, elekler, metal dedektörleri ve X-Ray sistemleri düzenli olarak test ediliyor mu? Test sonuçları kayıt altında mı?
• Kayıt ve izlenebilirlik: Bir sapma tespit edildiğinde hangi partilerin etkilendiği geriye dönük olarak bulunabiliyor mu?

Renk Ayırma ve X-Ray: Planın Neresinde Durur?

Ayıklama ve kontrol ekipmanları, yabancı madde planının uygulama ayağıdır. Renk ayırma makinesi, yapay zekâ destekli kamera sistemleriyle hem görsel kusurlu taneleri hem de renk ve şekil farkı gösteren yabancı maddeleri, örneğin taş, kabuk, sap ve cam kırığını hat üzerinde ayıklar. HACCP planında genellikle ön gereksinim programı ya da kontrol önlemi olarak konumlanır. Performans değerlendirilirken yalnızca yakalama başarısına değil, taşıma oranına (ıskarta ile birlikte istemeden atılan sağlam ürün oranı) da bakılır; denetçi bu dengeyi nasıl izlediğinizi sorabilir.

X-Ray gıda kontrol makinesi ise yoğunluk bazlı çalışır: Metal, cam, taş ve yüksek yoğunluklu plastik gibi cisimleri, ürün ambalajlı hâldeyken bile tespit edip hattan uzaklaştırabilir. Bu nedenle birçok işletmede X-Ray kontrol adımı HACCP planında KKN olarak tanımlanır. KKN olarak tanımlanan bir adımın kritik limitleri, izleme sıklığı ve sapma hâlinde uygulanacak düzeltici faaliyetleri de yazılı olmak zorundadır.

Kayıt Tarafı: Denetçiye Ne Göstereceksiniz?

Denetimde sözlü anlatım değil, kayıt geçerlidir. Modern ayıklama ve kontrol makineleri bu konuda işinizi önemli ölçüde kolaylaştırır:

• Otomatik ret sayaçları: Makinenin vardiya boyunca kaç atım yaptığı ve ıskarta miktarı raporlanabilir; ani artışlar hammadde kalitesindeki değişimi erken haber verir.
• Görüntü arşivi: Tespit edilen yabancı maddelerin görüntülerinin saklanması, hem kök neden analizinde hem de denetçiye kanıt sunarken güçlü bir araçtır.
• Test parçası doğrulamaları: Vardiya başında ve belirlenen aralıklarla sertifikalı test küreleri (metal, cam, seramik) hattan geçirilir; makinenin bunları yakalayıp reddettiği forma işlenir.

Birçok işletmede bu kayıtlar hâlâ kâğıt formlarla tutuluyor. Bu kabul edilebilir; önemli olan kayıtların eksiksiz, tarihli ve imzalı olması, dijital sistemlerde ise yetkilendirme ve yedeklemenin tanımlanmış olmasıdır.

Sık Görülen Açıklar ve Önlemleri

Denetim raporlarında yabancı madde başlığında tekrar eden bulgular şaşırtıcı derecede benzerdir. Aşağıdaki tablo, en sık karşılaşılan dört açığı ve pratik önlemlerini özetler:

Sık Görülen Açık	Önlem
Eksik veya düzensiz doğrulama kaydı	Doğrulama sıklığını yazılı plana bağlayın; vardiya başı testlerini formla kayıt altına alın, atlanan testleri gerekçesiyle not edin.
Kalibrasyonu veya sertifikası olmayan test parçası	İzlenebilir, sertifikalı test küreleri kullanın; hasar gören parçaları derhâl değiştirin ve değişimi kaydedin.
Eğitimsiz operatör	Makine başındaki her operatör için eğitim kaydı ve yetkinlik matrisi oluşturun; düzenli tazeleme eğitimi planlayın.
Iskartanın ürüne geri karışması	Iskarta kaplarını etiketleyip kontrollü alanda tutun; imha veya ayrı değerlendirme sürecini prosedüre bağlayın ve kayıt altına alın.

Bu açıkların ortak paydası şudur: Ekipman doğru çalışıyor olabilir; ancak bunu kanıtlayan kayıt yoksa denetçi açısından kontrol yok demektir. Standartların güncel versiyonları ve mevzuat gereklilikleri değişebildiği için hazırlık sürecinde mutlaka güncel standart metnine ve danışmanınıza başvurun.

SAGE Makine Yaklaşımı

SAGE Makine olarak kurulumda makineyi devreye alır, operatörlerinizi eğitir ve makinenin otomatik kayıt-görüntü arşivini ekibinize teslim ederiz. Manisa'daki tesisimizde tuttuğumuz yedek parça stoku ve servis ekibimiz, doğrulama testlerinizin aksamadan sürmesini hedefler. İhtiyacınıza uygun bir teklif için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.